دندان عقل از دندانهایی است که در روند جهش ژنتیکی انسان، بهعنوان عضوی نهچندان مهم شناخته میشود. بنابراین زمانی که این دندان را از دست میدهیم، معمولا نگرانی بابت نبود آن از طرف دندانپزشک اعلام نمیشود. درصورتیکه دندان عقل کاملا رشد کرده باشد و قابل تمیز کردن هم باشد، نگهداری از آن مانعی ندارد. زمانی هم که آن را از دست میدهیم، درصورتیکه بدون بیماری و خطر باشد، نگرانی برای جای خالی آن وجود ندارد. اما ممکن است برای عدهای این سوال به وجود بیاید که آیا در صورت از دست دادن آن، نیاز به ایمپلنت دندان عقل داریم یا خیر؟ در ادامه به طور کامل در مورد جایگزینی دندان عقل با ایمپلنت توضیح خواهیم داد.
آیا اصلاً دندان عقل نیاز به ایمپلنت دارد؟
دندان عقل، آخرین دندان در هر قوس فکی است؛ بنابراین نقشآفرینی تاثیرگذاری در جویدن و توزیع غذا و همچنین زیبایی، مانند دندانهای جلویی و مولر ندارد. با این حساب، جایگزینی برای دندان عقل، نیاز نیست.
افراد میتوانند بدون دندان عقل هم زندگی عادی خود را داشته باشند. عواملی مانند درد، کیست، عفونت، پوسیدگی، بیماری لثه و احتمال آسیب به دندانهای مجاور باعث میشود تا دندانپزشک تصمیم به کشیدن دندان عقل بگیرد. انجمن AAOMS اعلام کرده است که پایش بالینی و رادیوگرافیک برای اطمینان از نبود بیماری و ریسک قابلتوجه برای دندان عقل از دست رفته کافی است و نیازی به ایمپلنت دندان عقل در بسیاری از موارد وجود ندارد.
آیا میتوان دندان عقل را ایمپلنت کرد؟
جای دندان عقل هم میتواند از کاندیدهای دریافت ایمپلنت دندان عقل باشد. اما آنچه که در کاشت ایمپلنت دندان عقل مهم است، این است که فاصله آن با کانال عصب آلوئولار تحتانی (در فک پایین) حفظ شود.
از طرفی دیگر، اگر قرار باشد که ایمپلنت دندان عقل در فک بالا کاشته شود، پس باید کمبود ارتفاع استخوان فک بالا و نزدیکی پایه ایمپلنت به سینوس ماگزیلا در نظر گرفته شود. چراکه این شرایط در فک پایین و بالا، مشخص میکند که جایگزینی دندان عقل با ایمپلنت، ضرورت دارد یا خیر. بنابراین میتوان برای جای خالی دندان عقل، ایمپلنت انجام داد اما این کار همیشه منطقی یا معمول نیست.
در چه شرایطی ممکن است ایمپلنت به جای دندان عقل توصیه شود؟
ایمپلنت دندان عقل، تنها در شرایطی خاص به عنوان جایگزین مناسب توصیه میشود. این شرایط شامل موارد زیر میشود.
۱. دندان عقل کارآمد
بعضی از دندانهای عقل کاملا رشد کردند و تماس مناسبی با دندانهای مقابل خود دارند. این دندانهای عقل میتوانند در سیستم جویدن فرد به او کمک کنند؛ بنابراین درصورتیکه از دست بروند، بیمار میتواند جای خالی آن را احساس کند. ایمپلنت دندان عقل در چنین شرایطی برای جایگزینی با دندان عقل کارآمد میتواند توانایی جویدن فرد را بازگرداند.
۲. جایگزین دندان آسیای کناری
گاهی دندان عقل به عنوان دندان مولر اول یا دوم از دسترفته، نقش آفرینی میکند. در چنین شرایطی، از دست دادن دندان عقلی که کار دندانهای آسیای کناری را انجام میدهد میتواند سیستم توزیع و جویدن غذا در دهان را مختل کند. بنابراین بهتر است با تشخیص دندانپزشک، کاشت دندان عقل، انجام شود.
۳. پذیرای نیروهای جویدنی
از آنجایی که فشار جویدن، بیشتر به انتهای قوس فک وارد میشود، بنابراین درمان ایمپلنت برای دندان عقلی که به فرآیند جویدن کمک میکند و از دست رفته، گزینه مناسبی بهحساب میآید.
۴. شرایط مناسب آناتومی و استخوان
درصورتیکه حجم استخوان مناسب باشد و از طرفی دیگر، آناتومی عصب فک یا سینوس برای کاشت ایمپلنت دندان عقل مناسب باشد، پس میتوان جایگزینی ایمپلنت با دندان عقل از دسترفته را گزینه مناسبی دانست.
چرا در اغلب موارد ایمپلنت برای دندان عقل انجام نمیشود؟
در این قسمت از مطلب، این سوال مطرح است که اگر میشود ایمپلنت دندان عقل را کاشت، پس چرا ایمپلنتگذاری برای این دندان، در بسیاری از موارد، انجام نمیشود؟ در پاسخ باید گفت که چون اغلب، فایده درمان ایمپلنت برای دندان عقل بهاندازه سختی و هزینه و ریسک آن نمیرسد. دلایل بیشتری برای پاسخ به این سوال میتوان در نظر گرفت.
۱. دلیل اول، عدم ضرورت دندان عقل
منابع ADA اشاره میکنند که اقدام برای ایمپلنت دندان عقل، تنها زمانی ضرورت دارد که نبود آن مشکل ایجاد کند. یعنی دندان عقل نهفته که دشواری به وجود نیاورده هم نیاز به درمان و کشیدن ندارد؛ بنابراین از نگاه درمانی، دندان عقل در بسیاری از شرایط، دندان غیر اساسی به شمار میآید.
۲. دلیل دوم، دشواری دسترسی جراح به انتهای فک
دندان عقل در عقبترین قسمت قوس فک قرار گرفته است؛ بنابراین دسترسی به جایگاه آن برای کاشت ایمپلنت دندان عقل، بسیار دشوار است. در مرور PMC درمان این قسمت از نظر آناتومیک و تکنیکی، چالشهای بسیاری را به وجود میآورد.
۳. دلیل سوم، امکان نیازمندی به درمانهای تکمیلی
گاهی ممکن است استخوان فک، بعد از کشیدن دندان عقل، دچار تحلیل شود. به همین خاطر، ممکن است ایمپلنت دندان، نیاز به درمانهای تکمیلی داشته باشد.
۴. دلیل چهارم، ریسکهای آناتومیک
دندان عقل در فک پایین، معمولا نزدیک به عصب آلوئولار است؛ بنابراین نیاز به ملاحظات برای کاشت دندان عقل در این ناحیه، ممکن است با درد و خونریزی و اختلالات حسی همراه باشد.
۵. دلیل پنجم، نداشتن اولویت اقتصادی
ایمپلنت از درمانهای اصولی چند مرحلهای و پرهزینه است. به همین خاطر نیاز به چند مرحله تکمیلی دارد. پس، کاشت ایمپلنت بهجای دندان عقل، گزینهای با اولویت پایین از نظر اقتصادی است.
اگر دندان عقل کشیده شود، چه جایگزینهایی وجود دارد؟
جواب ساده و کوتاه است: بهترین جایگزین برای دندان عقل کشیده شده، خالی ماندن جای آن است. اما روشهایی مانند ایمپلنت، بریج و پروتز از گزینههای جایگزین هستند.
آیا نبود دندان عقل باعث مشکل در ایمپلنتهای دیگر میشود؟
در بسیاری از موارد، خیر. نبود دندان عقل، مانع برای کاشت ایمپلنت در نواحی دیگر نمیشود. آنچه برای کاشت ایمپلنت دندان اهمیت دارد، کیفیت و حجم استخوان، فاصله با ساختارهای عصبی فک و طرح درمانی کلی است.
مزایا و معایب ایمپلنت در ناحیه دندان عقل
جایگزینی دندان عقل با ایمپلنت، از مزایا و معایبی برخوردار است؛ این مزایا و معایب شامل موارد زیر میشود.
مزایا
- بازگشت دندان عقل که نقش عملکردی در روند توزیع و جویدن غذا داشته است.
- کمک به جویدن غذا به عنوان جایگزین دندانهای آسیای از دسترفته.
- دوام و ماندگاری ایمپلنت دندان عقل در صورت مراقبت درست.
معایب
- امکان نیازمندی به پیوند استخوان.
- پیچیدگی روند جراحی و کاشت ایمپلنت بهخاطر قرارگیری دندان عقل در انتهای فک.
- درمان طولانیمدت و هزینه بیشتر.
- سود درمان ایمپلنت دندان عقل بهاندازه سود خالی ماندن جای آن نیست.
هزینه ایمپلنت در ناحیه دندان عقل چقدر است؟
عدد قطعی برای هزینه ایمپلنت دندان عقل نمیتوان در نظر گرفت. هزینه جایگزینی دندان عقل با ایمپلنت، بستگی شرایط زیر دارد.
- نوع روکش
- برند ایمپلنت
- تجربه جراح
- لیفت سینوس
- پیچیدگی جراحی
مراقبتهای بعد از ایمپلنت در ناحیه انتهایی فک
دسترسی سختتر به ناحیه دندان عقل باعث میشود تا مراقبتهای بعد از جراحی و کاشت ایمپلنت در این ناحیه با حساسیت بیشتری انجام شود. این مراقبتها شامل موارد زیر میشود.
- رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان
- مصرف دقیق داروها طبق تجویز دندانپزشک
- پیشگیری از فشار بیش از اندازه روی ناحیه جراحی شده، بهویژه در روزهای اول بعد از عمل
- مراجعه منظم برای پیگیری
- توجه به علائم مثل درد شدید، تورم غیرعادی و ترشح یا بیحسی طولانیمدت
در نهایت، ایمپلنت دندان عقل؛ یک ضرورت واقعی یا فقط یک انتخاب؟
دندان عقل یک ضرورت واقعی نیست. کاشت ایمپلنت بهجای دندان عقل از دست رفته، تنها در شرایط خاص، مناسب است. ممکن است دندانپزشک در مواردی، کاشت ایمپلنت بهجای دندان عقل را مطرح کند. اما در بسیاری از موارد، نیازی به ایمپلنتگذاری در جای دندان عقل نیست.
سوالات متداول بیماران – پاسخهای تخصصی
خیر. همیشه دندان عقل بهعنوان یک دندان ضروری بهحساب نمیآید. اما بعضی از دندانهای عقل که عملکرد جایگزین دیگر دندانها را دارند، میتوانند گزینه مناسبی باشند.
در بسیاری از موارد، نه. درصورتیکه در عملکرد جویدن تاثیری نگذارد و جایگزین دندانهای مجاور مانند دندانهای آسیا نباشد، مشکلی برای فرد پیش نمیآید.
روند جراحی با بیحسی انجام میشود. اما از آنجایی که جراحی دندان عقل در انتهای فک انجام میشود، معمولا پیچیده و سخت است. به همین خاطر، دردناک بودن جراحی و کاشت ایمپلنت در این ناحیه به میزان پیچیدگی و دشواری شرایط عمل مربوط میشود.
نبود دندان عقل بهتنهایی، در بسیاری از بیماران، دلیلی برای جایگزینی نیست.
در صورتی که عملکرد ناحیه خلفی، دچار اختلال شود.
در بسیاری موارد، نبود دندان عقل، تاثیری بر جویدن و توزیع غذا ندارد.
در حالت عادی خیر. اما این موضوع به دندان مقابل بستگی دارد. در شرایطی خاص، ممکن است الگوی جویدن با نبود دندان عقل تغییر کند؛ در این حالت، ایمپلنت دندان عقل پیشنهاد میشود.
درصورتیکه دندان عقل، نقش عملکرد مهمی داشته باشد. همچنین سختی و هزینههای کاشت ایمپلنت دندان عقل، در بسیاری از موارد، بهصرفه نیست.
