پژوهشی روی ۵۰۲ نوجوان نشان میدهد اعتمادبهنفس نسبت به ظاهر دندانها با سلامت روانی و اجتماعی نوجوانان ارتباط دارد و نحوه استفاده از شبکههای اجتماعی نیز ممکن است در این رابطه نقش داشته باشد.
شبکههای اجتماعی فقط بر نوع پوشش، سبک زندگی یا تصویر ذهنی نوجوانان از بدن خود تأثیر نمیگذارند؛ پژوهشی جدید نشان میدهد نحوه نگاه نوجوانان به دندانها و لبخندشان نیز ممکن است تحت تأثیر فضای دیجیتال و مقایسههای اجتماعی قرار بگیرد.
محققان در مطالعهای که روی ۵۰۲ نوجوان ۱۲ تا ۱۷ ساله و والدین یا سرپرستان آنها انجام شد، رابطه میان اعتمادبهنفس نسبت به ظاهر دندانها، استفاده از شبکههای اجتماعی و پیامدهای روانی و اجتماعی مرتبط با ظاهر دندان را بررسی کردند. در ادامه به بررسی کامل این پژوهش خواهیم پرداخت.
اعتمادبهنفس پایین و نگرانی از قضاوت دیگران
این پژوهش با دامنه مطالعاتی گستردهای که دارد، نشان داده نوجوانانی که اعتمادبهنفس کمتری نسبت به ظاهر دندانها خود داشتند، تاثیر بیشتری از پیامدهای اجتماعی و روانشناختی که برآمده از ظاهر دندان است را تجربه میکنند؛ ترس از قضاوت و واکنشهای دیگران باعث شده تا هنگام لبخند زدن یا زمانی که روبهروی دوربین تصویربرداری مانند دوربین گوشیهایشان قرار میگیرند، احساس خجالت بیشتری را تجربه کنند.
لبخند زدن با لبهای بسته
بنابراین اعتمادبهنفسی که نوجوانان نسبت به ظاهر دندانهای خود به دست میآورند یا از دست میدهند، تنها موضوع مربوط به زیبایی یا بالینی نیست. دکتر خالد ابراهیم، نویسنده اصلی مطالعه و مدرس بازاریابی و کسبوکار بینالملل در دانشگاه فناوری اوکلند میگوید: «ظاهر دندانها در نوجوانان در روابط اجتماعی و ترس از مقایسه شدنشان با دیگران و همچنین استانداردهای ظاهری در فضای دیجیتال، نقش بسیار مهمی در عملکرد آنها دارد.».
این مطالعه نشان داد که تنها زیبا بودن دندانها رابطه معناداری با پیامدهای اجتماعی و روانشناختی در نوجوانان ندارد. آنچه که اهمیت بیشتری دارد این است که نوجوانان نسبت به ظاهر دندانهای خود چه احساسی دارند. یعنی ممکن است که شکل کلی و ظاهر دندان یک نوجوان قابل قبول باشد اما حس او نسبت به ظاهر لبخندش و زمانی که مقابل دوربین قرار میگیرد، واکنشی متفاوت و همراه با نارضایتی باشد. بنابراین دندانپزشکان به این موضوع میپردازند که رابطه استانداردهای زیبایی دندان نوجوانان و لبخند آنهادر چه مواردی به هم نزدیکتر میشود.
نقش استفاده فعال از شبکههای اجتماعی
نتایج این مطالعه نشان داد نوجوانانی که اعتمادبهنفس بیشتری نسبت به دندانهایشان دارند، معمولاً کمتر دچار مشکلات روانی و اجتماعی میشوند. اما این رابطه در نوجوانانی که بیشتر در شبکههای اجتماعی بهصورت فعال هستند (مثل پست گذاشتن و کامنت گذاشتن)، کمی ضعیفتر بود.
منظور از استفاده فعال این است که فرد خودش محتوا تولید کند یا با دیگران درگیر تعامل شود. با این حال، پژوهشگران میگویند این به این معنی نیست که استفاده فعال از شبکههای اجتماعی حتماً باعث آسیب روانی میشود. همچنین استفاده فقط برای دیدن محتوا (بدون تعامل) تأثیر خاصی در این موضوع نداشت.
در کل، نمیتوان گفت شبکههای اجتماعی بهطور کلی برای اعتمادبهنفس نوجوانان بد هستند؛ بلکه مهم است هر فرد چطور از آنها استفاده میکند و شرایط روحی و اجتماعی او چگونه است.
رابطه ارتودنسی با اعتماد بهنفس در نوجوانان
نوجوانانی که سابقه ارتودنسی داشتند، اعتمادبهنفس بیشتری نسبت به ظاهر دندانهای خود گزارش کردند، اما همزمان حساسیت و تأثیرپذیری اجتماعی بیشتری هم داشتند. با این حال، مشخص نیست این تغییر نتیجه ارتودنسی است یا اینکه افراد حساستر از ابتدا بیشتر به سمت درمان رفتهاند.
تنها نتیجه درمان کافی نیست
نویسندگان مطالعه معتقدند مشاوره با نوجوانان نباید صرفاً بر نتیجه فیزیکی و بالینی درمان متمرکز باشد.
سؤالات سادهای مانند «هنگام لبخند زدن در جمع چه احساسی داری؟»، «آیا هنگام عکس گرفتن لبخندت را پنهان میکنی؟» یا «محتوایی که درباره دندان و لبخند در شبکههای اجتماعی میبینی چه احساسی در تو ایجاد میکند؟» میتواند تصویر دقیقتری از شرایط نوجوان ارائه دهد.
همچنین به دندانپزشکان توصیه شده است انتظارات نوجوانان از نتایج زیبایی درمان را به شکل واقعبینانه مدیریت کنند؛ بهویژه در درمانهایی مانند ارتودنسی که وسایل درمان ممکن است برای مدتی در ظاهر فرد قابل مشاهده باشند.
پشت پرده لبخند بینقص
موضوع مهمی که در این مطالعه به دست آمده، این است که کلینیکهای دندانپزشکی بهتر است بر سلامت دندان متمرکز باشند تا ارائه تصاویر خیلی ایدهآل از لبخند. انتظار داشتن لبخند زیبا و جذاب، تنها به نوجوانان محدود نمیشود. بزرگسالان هم برای افزایش اعتمادبهنفس، تمایل قابلتوجهای برای داشتن دندانهای زیبا دارند. دکتر ابراهیم در این مطالعه میگوید: «سلامت دندان فقط ظاهر نیست. کافی است فرد بتواند بدون نگرانی از قضاوت دیگران راحت لبخند بزند و صحبت کند و بدون نگرانی ارتباط بگیرد.».
منبع گزارش منتشرشده در Dental Tribune در تاریخ ۳۱ جولای ۲۰۲۶ منتشر شده است.
