آیا عکس ساده که از قبل داشتیم کافی است؟ آیا حتما باید CBCT و OPG گرفت؟ این سوالاتی است که ممکن است برای هر فرد در زمان تصمیمگیری برای ایمپلنت، به وجود بیاید. بسیاری از بیماران میپرسند برای ایمپلنت چه عکسی لازم است؟
برای کاشت ایمپلنت، نیاز به بررسی دقیق حجم استخوان، سینوس فک، انتخاب محل دقیق کاشت، مسیر عصب هست. بنابراین، تصویربرداریهای سهبعدی، نهتنها کارآمد هستند بلکه در برنامهریزی برای کاشت ایمپلنت، مرحلهای ضروری به شمار میآیند. بر اساس توصیه انجمن رادیولوژی آمریکا، تصویربرداری مقطعی با استفاده از CBCT، روشی کارآمد است.
چرا قبل از ایمپلنت دندان به عکسبرداری نیاز داریم؟
بسیاری تصور میکنند که ایمپلنت، همان قسمتی از دندان است که دیده میشود. اما ایمپلنت از پایه هم برخوردار است و متخصص برای اینکه بتواند کاشت ایمپلنت را با موفقیت انجام دهد، نیاز دارد که بداند زیر لثه چه خبر است. ایمپلنت از نگاه ما، یک جراحی ساده است اما جراح برای تسلط بر موقعیت ایمپلنت باید قبل از شروع جراحی، با تصویربرداری CBCT، OPG و عکسهای تکدندانی یا پریاپیکال، بتواند به سوالات زیر برای اقدام به جراحی، پاسخ مستند پیدا کند.
- عصب فک تا چه میزان به محل جراحی نزدیک است؟
- حجم استخوان برای ایمپلنت کافی است یا خیر؟
- نشانهای از تحلیل استخوان یا عفونت فعال در محل موردنظر ایمپلنت وجود دارد یا خیر؟
- اگر ایمپلنت در فک بالا است، پس سینوس فک بالا در چه موقعیتی قرار دارد؟
- ریشههای دندانهای کنار محل موردنظر ایمپلنت در چه وضعیتی قرار دارند؟
هیچ مهندسی، بدون نقشهبرداری، ستون ساختمان را قرار نمیدهد. دندانپزشک جراح هم بدون شناخت استخوان و عصبها و سینوسهای بیمار، نمیتواند اقدام به کاشت ایمپلنت کند.
برای ایمپلنت دندان چه عکسهایی لازم است؟
معمولا ۳ دسته عکس برای ایمپلنت دندان، بیشتر از انواع دیگر تصویربرداری رایج است. این ۳ دسته شامل عکس پانورامیک OPG، عکس سهبعدی CBCT و عکسهای تکدندانی میشود. هر کدام از این تصویربرداریها با هدفی مشخص انجام میشود.
۱. عکس پانورامیک (OPG)
عکس پانورامیک دوبعدی که با نام OPG شناخته میشود، برای مشاهده کل فک بالا، فک پایین، دندانها، سینوسها، نواحی اطراف و مفصل فکی تهیه میشود. ارزیابی اولیه با عکس OPG انجام میشود تا نکات مهمی که اشاره شد، مشخص شود.
اما تصویربرداری دوبعدی OPG، محدودیتهایی دار؛. این تصویربرداری دوبعدی میتواند تا اندازهای از ارتفاع استخوان را نشان دهد. اما برای کاشت ایمپلنت، باید عرض استخوان هم دقیق مشخص شود که این قسمت از توانایی OPG خارج است. عرض استخوان برای کاشت پایه ایمپلنت از نظر قطر و موقعیت، اهمیت بسیاری دارد.
عکس OPG مانند تصویری از شهر از نمای بالا است؛ این تصویر نمیتواند وضعیت خیابانها را مشخص کند.
۲. عکس سهبعدی (CBCT)
نوبت به تصویربرداری سهبعدی میرسد؛ عکس سهبعدی CBCT، ویژگی تصویردهی سهبعدی را دارد و میتواند نمای دقیقی از استخوان فک، عصبها، سینوسها و ساختارهای اطراف و ریشهها را ارائه دهد. عکس CBCT میتواند برای این موقعیتها، گزارشی دقیقتر ارائه کند.
- بررسی استخوان از ۳ جهت عرض، ارتفاع و عمق
- نیازمندی بیمار به پیوند استخوان قبل از کاشت ایمپلنت
- بررسی عصب فک پایین و نزدیکی به محل کاشت (اگر محل موردنظر در فک پایین قرار داشته باشد!)
- بررسی عصب آلوئولار تحتانی
- بررسی سینوس فک بالا
- بررسی ریشه دندانهای مجاور
البته انجمن رادیولوژی دهان و فک و صورت آمریکا توصیه میکند برای بررسی محل ایمپلنت، نیاز به تصویربرداری مقطعی است. برای آگاهی از اطلاعات بیشتر در مورد این نوع تصویربرداری سهبعدی میتوان به مطلب عکس CBCT مراجعه کرد.
۳. عکسهای تکدندانی
این نوع تصویربرداری، عکسهای کوچکتر اما دقیقتر از یک یا چند دندان ارائه میدهند. عکسهای تک دندانی، معمولا برای بررسی وضعیت ریشه و اطراف محل ایمپلنت کاربرد دارند. درصورتیکه پزشک در تصویر OPG به ناحیهای مشکوک شود، تصویر تکدندانی یا پریاپیکال را تجویز میکند.
| نوع عکس | کاربرد | دقت | ضرورت |
|---|---|---|---|
| OPG | نمای کلی فک | 🟡 متوسط | مکمل |
| CBCT | بررسی سهبعدی استخوان | 🔴 بسیار بالا | ضروری |
| تکدندانی | بررسی جزئی | 🟢 محدود | در موارد خاص |
آیا عکس CBCT برای ایمپلنت ضروری است؟
بررسی محل، زاویه، طول و قطر ایمپلنت با اطلاعات عکس سهبعدی CBCT امکانپذیر است. بنابراین عکس CBCT برای تصمیمگیری نهایی، بسیار اهمیت دارد. این تصویربرداری برای بررسی نکات زیر لازم است.
- طراحی گاید جراحی
- بررسی سابقه عفونت، کیست یا ضایعه استخوانی
- بررسی مقدار واقعی استخوان و تفاوت ظاهر لثه
- بررسی محل ایمپلنت در فک بالا و نزدیک سینوس
- بررسی تحلیل استخوان یا نیازمند به پیوند استخوان
- تصمیمگیری برای کاشت چند ایمپلنت یا بیدندانی کامل
آیا برای ایمپلنت به CT اسکن نیاز است؟
زمانی که پزشک تشخیص به تصویر CT میدهد، منظورش همان CBCT هست. تصویربرداری CT پزشکی بیمارستانی با CBCT متفاوت است. عکس سهبعدی CBCT از میدان تصویربرداری کوتاهتر با دوز پرتو کمتر برخوردار است؛ بنابراین تصویربرداری برای ایمپلنت را با این نوع عکس انجام میدهند. درصورتیکه پزشک اعلام کرد که نیاز به CT برای ایمپلنت است، منظور همان CBCT فک و دندان است.
تفاوت عکسهای ایمپلنت در چیست و کدام دقیقتر است؟
میزان اطلاعات، دقت و نوع تصویر در ۳ دسته عکس برای ایمپلنت، معیار تفاوت آنها است.
- تصویر OPG، تصویری کلیتر و دوبعدی را برای بررسی کل فک ارائه میدهد. وضعیت کلی دندانها و استخوان با این عکس سنجیده میشود.
- تصویر CBCT برای بررسی و اندازهگیری دقیق استخوان، مسیر عصب و موقعیت سینوس و طراحی محل کاشت دقیقتر، مورد استفاده قرار میگیرد.
- عکس تکدندانی برای بررسی ریشه دندان مجاور یا عفونت ناحیهای و جزئیات محدود تجویز میشود.
اگر دندان نداشته باشیم چه عکسی باید بگیریم؟
بستگی به موارد زیر دارد:
- تعداد دندانهای از دسترفته
- محل بیدندان
- وضعیت استخوان
این موارد، نشان میدهد که به چه نوع عکسی نیاز داریم. اما تصویربرداری، معمولا با OPG شروع میشود و سپس، برای دقت بیشتر از CBCT استفاده میشود.
البته درصورتیکه بیدندانی زیاد باشد و بیمار کاملا بیدندان باشد، پس برای انجام پروتز کامل یا اوردنچر و درمانهای دیجیتال، نیاز به تصویربرداری CBCT هست تا شرایط زیر مشخص شود:
- حجم استخوان
- مسیر عصبها
- سینوسها
- بررسی محل چند پایه ایمپلنت
آیا میتوان بدون عکسبرداری ایمپلنت انجام داد؟
انجام ایمپلنت بدون عکسبرداری توصیه نمیشود. چراکه دندانپزشک بدون در نظر گرفتن موقعیتهای زیر، نمیتواند احتمالات را برای کاشت موفقیتآمیز ایمپلنت در نظر بگیرد.
- موقعیت دقیق عصب
- سینوس
- ریشههای مجاور محل موردنظر ایمپلنت
- ضخامت استخوان
- ضایعات احتمالی
معاینه چشمی یا لمس لثه نمیتواند ارزیابیهای موردنیاز را در اختیار دندانپزشک قرار دهد. از آنجایی که ایمپلنت بهطور مستقیم روی استخوان و ساختارهای حساس فک قرار میگیرد، بنابراین عکسبرداری قبل از ایمپلنت، نه یک کار تشریفاتی بلکه بخش مهمی از ایمنی درمان را در بر میگیرد.
آیا عکسهای قدیمی برای ایمپلنت قابل استفاده هستند؟
عکسهای قدیمی از موقعیت دندان و فک میتواند برای بررسی و مقایسه با عکس جدید از تغییرات صورت گرفته در ساختار فک و دندان، کارآمد باشد. اما برای بررسی این نکات، لازم است که عکس جدید از محل ایمپلنت گرفته شود.
- وجود عفونت
- پیوند استخوان انجام شده
- پیشرفت بیماریهای لثه
- تغییرات جدی
بنابراین وقتی میپرسیم؛ «من شش ماه پیش عکس گرفتم، همین عکس کافی نیست؟» در پاسخ باید گفت که عکسهای قدیمی، تنها زمانی کارآمد هستند که تازه، واضح و مرتبط با شرایط فعلی بیمار باشند. تصمیم بر اینکه عکس قدیمی کافی است یا نیاز به عکس جدید هست، با دندانپزشک است.
مراحل انجام عکس قبل از ایمپلنت چگونه است؟
عکس قبل از ایمپلنت شامل موارد زیر میشود.
- مرحله اول: پزشک معاینه میکند و بر اساس محل بیدندان، دندانهای اطراف محل موردنظر، وضعیت لثه و سابقه درمان، تصمیم میگیرد که چه نوع عکسی لازم است.
- مرحله دوم: بیمار برای تصویربرداری از دهان و فک و صورت به رادیولوژی میرود.
- مرحله سوم: بنابر نوع عکس تجویز شده، از بیمار تصویربرداری میشود. معمولا برای گرفتن عکس OPG، دستگاه دور سر میچرخد و تصویری کلی ارائه میدهد. دستگاه تصویربرداری تصویر CBCT هم دور سر میچرخد؛ اما با این تفاوت که دادههای سهبعدی از فک ارائه میدهد.
- مرحله چهارم: دندانپزشک، تصویر را بررسی میکند و بر اساس اطلاعات تصویر، درباره کاشت ایمپلنت، پیوند استخوان، تعداد پایهها، لیفت سینوس و ابعاد ایمپلنت و مسیر درمان تصمیم میگیرد.
آیا عکسبرداری برای ایمپلنت خطر دارد؟
گفتنی است که هر نوع تصویربرداری، کمی پرتو دارد. به همین خاطر، عکسبرداری در دندانپزشکی، تنها در صورت نیاز انجام میشود و همچنین، دوز پرتو در کمترین حالت ممکن قرار میگیرد. بهطورکلی، تصویربرداری با CBCT از نظر پزشکی و تاییدیه FDA از ریسک کمی در این مورد برخوردار است.
هزینه عکسبرداری برای ایمپلنت چقدر است؟
عوامل زیر در هزینه عکسبرداری برای ایمپلنت تأثیرگذار است.
- نوع عکس
- شهر
- مرکز رادیولوژی
- تعرفه
- تعداد نواحی مورد بررسی
عکس OPG نسبت به CBCT ارزانتر است؛ چراکه OPG دوبعدی است و تصویری سادهتر ارائه میدهد. اما CBCT، سهبعدی است و به دلیل تخصصی بودن نرمافزار آن و همچنین حجم اطلاعات بیشتری که ارائه میدهد به تجهیزات پیشرفتهتری نیاز دارد، پس هزینه آن بالاتر است.
در نهایت، چه عکسی برای ایمپلنت ضروری است؟
عکس OPG میتواند برای اقدامهای مختلف دندانپزشکی، کارآمد باشد. اما از آنجایی که برای کاشت ایمپلنت، نیاز به تصویربرداری و سنجش عرض و ارتفاع استخوان فک هست، پس باید از تصویر CBCT استفاده کرد. این تصویربرداری میتواند دقیقترین زوایا از استخوان فک و محل موردنظر ایمپلنت را ارائه دهد و برای انجام اقدامات قبل از ایمپلنت، بسیار ضروری است.
انتخاب اینکه برای ایمپلنت دندان چه عکسی لازم است؟ به عهده دندانپزشک است. در واقع، متخصص، بعد از بررسیهایی که انجام میدهد، تعیین میکند که چه نوع تصویربرداری لازم است.
سوالات متداول بیماران – پاسخهای تخصصی
خیر. انجام ایمپلنت بدون عکسبرداری، توصیه نمیشود. عکسبرداری از ایمپلنت برای بررسی استخوان، عصب سینوس و دندانهای مجاور و تشخیص درست، ضرورت دارد.
تصویربرداری CBCT، مقدار مشخصی اشعه داد؛ اما اگر بنابر دلیل درمانی انجام شود، فایده کمک رساندن آن در تشخیص از پرتوی کمی که دارد، بیشتر است.
نسخه واحدی را نمیتوان برای تمام بیماران در نظر گرفت. در صورتی که عکس قدیمی، واضح و مطابق با وضعیت فعلی دهان باشد، این امکان وجود دارد که دندانپزشک از آن استفاده کند. اما اگر دندان از دسترفته، عفونت داشته یا تحلیل استخوان در آن مشاهده شده باشد، پس عکس جدید لازم است.
عکس OPG برای تصویربرداری اولیه مناسب است. اما برای برنامهریزی نهایی کاشت ایمپلنت، کافی نیست.
فرآیند عکس ایمپلنت، معمولا کوتاه است. تصویربرداری، چه OPG باشد چه CBCT، تنها چند دقیقه زمان میبرد.
